آمار

مدد کاری اجتماعی-مشاوره خانواده واعتیاد

موضوعات اجتماعی-چالش ها

الف:مشاهده Observation
نویسنده : محمد مهدی امیری - ساعت ٧:٥٧ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/٥/٢
 

مشاهده به معنی به چشم دیدن، نگریستن، نگاه کردن و حاضر بودن است که به معنای :زیر دید قرار دادن پدیده های پیرامون عمل و عکس العمل های غیر کلامی است که منجر به ادراک و استنباط دقیق پدیده ها می گردد.

مشاهده جزیی اجتناب ناپذیراز هر مطالعه در باب هر پدیده اجتماعی می باشد مشاهده شخصی امری عمده و مستمر است و از مشاهده است که محقق به نکته های بسیاری می رسد.اندیشه اش روشنی می یابد و نظریات اولیۀ خود را بازبینی واصلاح می نامید.

انواع مشاهده :

1-    مشاهده به معنای دیدن : دیدنی است به طور عام از آنچه در پیرامون و شعاع چشم قرار می گیرد تغبیر و تفسیر بیننده به زمینه های ذهنی و تجارب او بستگی دارد و چنین دیدنی مانع دخالت احساسات و عواطف در دیدن نمی شود و بدون هدف و برنامه خاص است .

2-    مشاهده براثر انگیزه های خاص روانی یا به دلایل مشخص اجتماعی: این مشاهده بر اثر کنجکاوی های فردی، برآورده شدن نیازهای روان شناختی و یا شناخت از مسائل اجتماعی صورت می پذیرد.

3-    مشاهده علمی : این مشاهده به منظور درک عمیق و دقیق پدیده ها با اهداف علمی و حرفه ای مبتنی بر روش های مشاهده ای که براساس هدف کار یا بررسی می تواند به اشکال مختلفی اتفاق افتد ولی در هرشکل و به هر صورت مشاهده گردد در پی جمع آوری اطلاعات و کشف حقایقی است که منجر به شناخت خواهد شد.

مشاهده فعال منفعل

مشاهده می تواند به صورت فعال صورت گیرد، مشاهده منفعل یا ساده معاینه نمودها است که با حداقل مداخله صورت می گیرد. مشاهده فعال یا مشاهده آزمایشی معاینۀ نمودها است در شرایطی مصنوعی که به وسیله محقق فراهم می آید. مشاهده ممکن است به صورت ساده یا کنترل نشده باشد یا به صورت مشاهده کنترل شده و سیستماتیک صورت گیرد.

مشاهده ساده یا کنترل نشده یعنی دیدن به شکل سطحی و ابتدایی به شیوه ای کاملاً آزاد که خود در دو حالت وقوع می یابد، یکی با شرکت مطالعه کننده در وضع اجتماعی مورد مطالعه، صورت دوم مشاهده عبارت است از مشاهده کنترل شده و سیستمـایتک کـه در آن هم مشـاهده شونده و هم مشــاهده کننده تحت کنترل قرار می گیرند و در مواردی بکـار می رود که قبلاً مقدمـات مشــاهده به طریق سنجیده پیش بینی و فراهم آمده باشد و نیز از کلیۀ وسایل علمی برای ثبت وضبط و یادداشت برداری استفاده گردد.

مشاهده در حرفه مددکاری:

مددکاران اجتماعی در جریان مشکل گشایی و برای شناخت مددجو و مشکل او از مشاهده بـــا هدف درک موقعیت مددجو و استنباط کم و کیف مشکلات استفــاده می کنند و از ایــن طریق به بسیــاری نکات و ظرایف رفتــار کــه به وسیلــۀ ســایر اعضــای حسی دریــافت آنهــا مشکــل است و یــا مقدور نمی بـــاشد . دسترسی پیدا می کنند ؛ فواید مشــاهده در مددکاری به شرح ذیل است:                                                        *درک کنش وواکنش های غیر کلامی مددجو:

مشـاهده مددجو بسیاری اطلاعات را از طریق عکس العمل های غیر کلامی او ارائه می دهد بطور مثال آیاحالت چهره او نگران و مضطرب است؟ خواب آلوده و بی توجه است ویا گوش به زنگ و هوشیاری است؟ رفتارش عادی و نجیب می نماید؟ بی قرار است ؟ پرسش های عصبی یا تیک دارد؟ خجالت می کشد؟ از برقرار کردن ارتباط چشمی پرهیز می کند؟ حرکات او متناسب با موقعیتی است که او در آن قرار گرفته است؟...

* از طریق مشاهده بسیاری از مسایل و شرایط مددجو که بیان آنها به دلایل مختلف اتفاق نمی افتد کشف و شناخته می شود.

به واسطه مشاهده می توان پاسخ سؤاالاتی را که آنها موجب تغبیر و تفسیر در مددجو می گردد و یا در وی احساسات بی دلیل خصمانه یا بی مورد و دوستانه بر می انگیزد ومانع از مقاومت یا وابستگی و اتکاء او گریده است به دست آورد.

* از طریق مشاهده ممکن است بسیاری از مشکلات و حقایقی که بر مددجو پوشیده است و بنابراین آنها را اظهار نمی کند، و اصولاً نسبت به آنها حساسیت و استنباط و برداشت خاصی ندارد، توسط مددکار تشخیص داده شود و به وی در شناخت مسایل مددجو کمک کند.

جنبه های مثبت مشاهده

1-   میزان و حجم اطلاعاتی که از طریق مشاهده حاصل می شود زیاد است به این معنی که در مدت کوتاهی می توان با مشاهده فرد یا گروه، حقایقی را دربارۀ مددجو و مشکل دریافت کرد.

2-   در مواردی که کشف حقایق و واقعیات و جمع آوری اطلاعات ممکن نیست نظیر پرسشنامه یا مصاحبه، از طریق مشاهده می توان اطلاعات لازم را کسب کرد.

3-   در دیگر روش های جمع آوری اطلاعات همکاری مددجو لازم است، مثلاً باید وقت داشته باشد و مایل باشد که به سوالات پرسشنامه ای پاسخ دهد ولی در مشاهده نیاز چندانی به همکاری یا آمادگی مشاهده شونده وجود ندارد.

4-   مشاهده کننده می تواند کنش و واکنش مشاهده شونده را دربارۀ مسایل با صحت بیشتری از دیگر روش ها و ابزارهای شناخت دریافت دارد.

کاستی های و معایب مشاهده:

1-   ممکن است مشاهده گر در موقعیت مشاهده به اصطلاح حل شده یا همرنگ شود. به این معنی که موضوع مشاهده آنچنان ذهن او را به خود مشغول می دارد که نوعی شیفتگی و ذوب شدن مشاهده گر بوجود می آید.

2-   اطلاعات حاصل از مشاهده تنها به زمان و مکان مشاهده محدود می شود و خارج از آن چیزی حاصل نمی شود.

3-   به دلیل تاثیر و تاثرات متقابل مشاهده گر و مشاهده شونده ، ممکن است دخل و تصرفاتی در موضوع مشاهده حاصل شود.

4-   امکان ثبت و ضبط وقایع در مشاهده و اشتغال مشاهده گر و به یادداشت برداری او را از بعضی موارد غافل می نماید.


 
comment نظرات ()