آمار

مدد کاری اجتماعی-مشاوره خانواده واعتیاد

موضوعات اجتماعی-چالش ها

ب- مصاحبه interview
نویسنده : محمد مهدی امیری - ساعت ۸:٠۳ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/٥/٢
 

مصاحبه از روش های فعال جمع آوری اطلاعات است که به کنش متقابل بین مددکار ومددجو می پردازدوبرای بررسی بصورت مستقیم درنمودهای اجتماعی به کارمی رود. مصاحبه در مددکاری به منزله وسیله ای برای شناخت، درک مددجو و مشکل او در جریال مشکل گشایی و ایفای نقش حرفه ای مددکاران است. به عبارتی، مصاحبه ابزاری است که مددکار برقراری یک رابطه مناسب جهت درک احساسات و بیان درونی مددجو را فراهم می آورد و منجر به طرح مشکلات اندیشیدن را جع به آنها چاره اندیشی و کشف راه حل های علمی می شود. هنر برقراری نمودن یک رابطه کلامی با توجه به عکس العمل های غیر کلامی موجود درغالب مصاحبه قرار می گیرد.


ساختاریا چهارچوب مصاحبه در مددکاری

1- آغاز یا شروع مصاحبه :

*الف – ایجاد امنیت روانی و فیزکی برای مددجو یا مراجعه کننده          به گونه ای که در آغاز مصاحبه به نحوی به مراجعه کننده نشان داده شود که وجود او معنی دار است و این معنی دار بودن را می توان به طرز برخورد و حرکات مددکار به مددجو شناساند.

 

 

* ب – دادن فرصت تطبیق و تطابق

مراجعین می توانند از آن دسته افرادی باشند که در مصاحبه پیش قدم باشند و به محض ملاقات بامددکار به راحتی طرح مساله کنند. دسته دیگر کسانی هستند که باید بایک پیش درآمد آنان رابه بحث کشید. دسته سوم کسانی هستند که بایدبه آنان فرصت داد تا به تدریج ودرطی سوالات مختلف به بیان مشکل و دلیل مراجعه خود بپردازند.

* ج- رفع ابهام و کاستن از تردیدها :

در این بخش مددکار در جهت رفع ابهام ها به معرفی خود، معرفی مؤسسه ، بیان وظایف مؤسسه در مقابل مددجو و مشکلات او می پردازد.

* د- رعایت شأن و منزلت انسانی مددجو:

در این بخش مددکار جوهر انسانی مددجو را به عنوان یک ارش تلقی نموده و تلاش می کندشأن و منزلت و یژه وخاص مددجو را در نظر گیرد و برای اواحترام قائل باشد.

2- جریان مصاحبه :

مرحله دوم مصاحبه شامل محتوای مصاحبه خواهد شد. به این معنی که پس از شروع مصاحبه و توجه به نکات، گام اول جریان مصاحبه شکل خواهد گرفت.

جریان مصاحبه شامل رویدادها و فرآیندهای مهمی است که عبارتند از :

 

* الف – رد وبدل شدن دو ریداد بین مددکار و مددجو

* ب – کشف حقایق و عوامل مؤثر بر مشکل مددجو

* ج- تفهیم و تفاهم متقابل

در این بخش مددکار تلاش می کند ابتدا مشکل مددجو را بفهمد و درک کند و گاهی نیز مشکل را به مددجو بفهماند، یا ابعاد تازه ای از مشکل را روشن کند، در این مرحله مددکار تلاش می کند از هنر گوش دادن (شنیدن، تجزیه و تحلیل کردن در مغز و فهمیدن آنچه که مددجو از آن شکایت دارد) استفاده نماید، در برابر مددجو گوش به زنگ باشد و با تشویق بیان مددجو به جلسه ادامه دهد. همچنین از هنر بهره گیری از چشم سوم بهره مند شود به این معنا که با مشاهده آن سلسله نمودهایی بپردازد که از طریق آثار و نتایج و محصول و پی آمد آنها قابل رویت و فهم می شوند و با دوچشم اصل نمود یا پدیده ، قابل دیدن نخواهد بود.

د- یافتن راه حل ها و طریق مقابله با مشکل توسط مددجو

در این مقطع از جریان مصاحبه ، اصول و ارزش های مدجو در مددکاری اجتماعی نظیر قادرسازی ، ارائه راه حل ها توسط مددجو به منظور حفظ و حراست از شخصیت و منش وی و رعایت خود تصمیم گیری، خود رهبری و مشارکت فرد در فعالیت های مددکار اجتماعی را به این سوی رهنمود می کند که با شکیبایی و حوصله کافی عمل نموده و همواره مراقب باشد که نقش دستور دهنده و امر کننده را نداشته باشد. مددکار باید این مسأله را در نظر داشته باشد که اگر اصل مشارکت مددجو در فعالیت ها را نادیده بگیرد هر چند پس از حل مشکل به صورت مقطعی منجر به رضایت و شادمانی مددجو می گردد ولی این شادی نمی تواند مستمر باشد و در فرجام کار احتمال احساس عدم کفایت ناتوانی و درماندگی در مددجو حاصل می گردد.

3- خاتمه مصاحبه :

خاتمه مصاحبه در مددکاری می تواند آغاز یک جریان و ارتبـاطات وسیع بـاشد که بین مثلث مددجو، مشکل و مددکار برقرار خواهد شد. در واقع مصاحبه مددکار با مددجویانش به منزلۀ گشودن و ایجاد روابط آنی و فعال و انفعـالات و کـنش و واکنش های بسیاری است که تنها به تجزیه و تحلیل و دسته بندی و تنظیم اطلاعات حاصله از مصاحبه برای بستن پدیده مورد مطالعه ختم نمی شود و دامنۀ آن به زندگی مددجو، خانواده، محیط کار و حتی گذشته مددجو و برنامه هایی برای آیندۀ وی در نظرگرفت.

خاتمه جریان و فرایند مصاحبه در مددکاری لازم است طی شرایط و مبذول داشتن توجه به نکاتی که ذکر می گردد صورت گیرد.

الف کاستن از اوج مصاحبه :

برای این کار با نتیجه گیری وجمع بندی مطالب و مشخص کردن زمان و مکان مصاحبه آتی که معمولاً در مددکاری ضرورت می یابد و همچنین مروری بر قرارو مدارها و آنچه که مددجو باید انجام دهد و آنچه که انجامش به عهدۀ مددکار هر موسسه است ، فرصتی را برای سوال یا رفع ابهام مددجو مقدور می سازد و ظاهراً بدون برخورد با مسئله یا مقاومتی از جانب مددجو یک جریان صمیمانه یعنی آغاز مصاحبه را که به یک رابطه متقابل یعنی جریان مصاحبه تبدیل شده است به انتهای عاطفی حرفه ای سوق می دهد.

2- ارزیابی مصاحبه توسط مددکار اجتماعی :

در این مرحله مددکار مجموعه شنیده ها و دیده های خود را از مددجویا مددجویان بازنگری می کند و علاوه برآن بر حالات و احساسات و پندارهای خود در حین مصاحبه تأمل و تفکر نماید. به تعبیری او مصاحبه را نقد می کند و تفاوت او شامل روش مصاحبه و مضنون و محتوای مصاحبه است ولی میزان اشتغال خاص، به ارزیابی مصاحبه جدا از مشکل مددجو و راه های کمکی برای حلی مشکل او نخواهد بود.

نکات  مهم در جریان مصاحبه مددکاری:

الف- شرایط زمانی در طول مصاحبه باید وقت مصاحبه و به فاصله بین مصاحبه ها توجه لازم مبذول گردد.

ب- شرایط زمانی : مناسب بودن مکان از لحاظ فیزیکی و مناسب بودن آن از نظر امنیت روانی .

ج- مشخص بودن هدف و منظور ما از مصاحبه

د- رعایت تمرکز در مصاحبه

1-   حفظ اصول و رعایت اصولی اخلاقی در حین مصاحبه

2-   بهره گیری از مشاهده و دریافت عکس العمل غیرکلامی

3-   بردباری در برابر پاسخ های بی ربط

4-   جلب اعتماد مددجو نسبت به امین بودن مددکار

5-   پرهیز از به کار بردن واژه های رکیک

6-   اجتناب از داوری و پیش داوری

7-   مراقبت از جابجا نشدن نقش ها

8-   کنترل خود و خویشتن شناسی

9-   جلوگیری ازبروزآنچه که منجربه برهم خوردن تمرکزمددکار برکار مددجومی شود.

10- تمرکز بر مشکلی که برای مددجو اولیت دارد.

مصاحبه رایج ترین شیوه ارزیابی و مشکل در مددکاری ومشاوره است وباعث می شود که مشاوران و مددکاران بتوانند اطلاعات مناسب مربوط به گذشته مراجعه کننده و مددجو و خصوصیات مثبت و منفی رفتار وی و نیز تلاش در او به نوعی توافق درمانی دست یابند. مهارت های اولیه مصاحبه را می توان به 4 دسته تقسیم کرد که این مهارت فرآیند مصاحبه را ساده تر می کند و در برقراری یک رابطه خوب با دیگران می تواند مفید باشد.

* مهارت های آغاز و شروع مصاحبه

* مهارت های گوش دادن

* مهارت های درگیر شدن

* مهارت های جهت دادن

4- مهارت های آغاز و شروع مصاحبه :

این مهـارت ها برای کسانی که در کـار مشاوره وارد هستند ساده جلوه می کند، مبتدیان و تازه کـاران از این مهارت ها استفاده می کنند و کارخود را با اطمینان بیشتری شروع کرده و به آن ادامه می دهند. بسیاری از مشاوران مبتدی مایل اند که مشاوره را در یک جلسه به اتمام برسانند زیرا خود را فاقد مهارت کافی برای ارائه مشاوره می دانند. شتاب برای اتمام مشاوره باعث می شود که بسیاری از اطلاعات مربوط به مشکل مراجعه کننده حاصل گردد . این مهارت ها به صورتی طرح ریزی شده است که اولاً به مشاوره کمک می کند تا از مشکل مراجعه کننده آگاه تر شود و ثانیاً به مراجع کمک می کند تا خود را ابراز دارد.

 

مهارت هایی که برای آغاز مصاحبه لازم است عبارتند از :

·        توجه نمودن ، همراه بودن و حضور در موقعیت : طرفین صحبت باید نسبت به یدیگر حضور ذهن و توجه داشته باشند، توجه و حضور ذهن در ملاقات های فردی و گروهی کمک فراوانی به احساس امنیت و اطمینان شخص مقابل می کند.

·        دعوت باز برای صحبت کردن و نقل گفتن :

مشاروره باید به مراجعه کننده اجازه دهد تا آزادانه دربارۀ مشکلات خود صحبت کند، مشاور با استفاده از سوال هایی که با (چگونه) و (چه چیز) شروع می شود مددجو را وادار به صحبت می کند.

* حداقل تشویق برای صحبت کردن :

وقتی مددجو شروع به سخن کرد، وظیفه مشاور این است که به او کمک کند تا به صحبت خود ادامه دهد. مشاور باید مراجعه کننده را تشویق به صحبت کند. برای وادار کردن مددجو به ادامه سخن و توضیح در مورد مطالب بیان شده، تکرار یا گفتن یک یا چند واژه از آنچه که مددجو گفته است کفایت می کند اولین گام در مصاحبه این است که مددکار مددجو را درک کند و با او گرم و راحت باشد ، مددجو و مددکار امیدوار است که مددکار بتواند به او کمک کند، برقراری ارتباط با مددجو برای مددکار مسئولیت مهم و بزرگی است که بدون آن پیشرفت حرفه ای امکان پذیر نیست. گرمی و علاقمندی مددکار حیاتی است تا مددجو احساس کند که به عنوان بخشی از سیستم جدید مورد پذیرش قرار خواهد گرفت ، علاوه بر ارتباط کلامی مددجو، مددکار باید با زیرکی خاص علایم غیرکلامی مددجو نیز آگاه شود همانند حرکات عصبی، لرزش دست ها، ژولیدگی سر و وضع ، برافروختگی و رنگ پریدگی صورت، نفس های کوتاه و یا هرگونه علایم دیگری که بیشتر از آنکه قابل شنیدن باشد، قابل دیدن است، مددکار باید با تیز هوشی از این علائم احساسی و هیجانی آگاه شود.

5- مهارت های گوش دادن:

این مهارت ها برای فهم مراجع و تمرکز بر موضوع و مشکل اوست گوش دادن شامل دریافت پیام و به جریان انداختن آن در ذهن و عکس العمل در برابر آن می شود، اگر عکس العملی در برابر پیعام داده نشود معلوم نیست که گوش دادن صورت گرفته  باشد، عکس العمل گوش دادن شامل سه مهارت است.

الف- انعکاس احساسات

یکی از شیوه های گوش دادن پاسخ به احساسات مددجو است. «مشاور»سعی می کند تا به مددجو بفهماند که دنیایی را که او احساس می کند به نحو صحیحی در می یابد در نتیجه حرکت او را به سوی آگاهی و فهم کامل تر از فرد و مشکلش ساده می نماید. این مهارت به احساسات مددجو توجه دارد و محتوای کلام را مورد تاکید قرار نمی دهد.

 

ب- بازگو کردن محتوای گفتار:

در این مهارت سعی بر آن است که محتوای آنچه را که مددجو گفته است به شکل دیگر و از زبان مشاور به او برگردانده شود.در منعکس کردن احساس به جنبه عاطفی گفتار مددجو توجه می شود ولی در بازگو کردن محتوا چند جمله یا یک پاراگراف کوتاه را شامل می شوددر خلاصه کردن محتوا چندین پاراگراف یا یک قسمت از مصاحبه مشاوره ای و یا حتی تمام جلسۀ مشاوره به صورت خلاصه می آید و جمع بندی می شود.

6- مهارت درگیر شدن:

در این مهارت مشاور با مددجو درگیر می شود و نظر خود را با او در میان می گذارد و با او به گفتگو می پردازد، مهارت های درگیر شدن شامل سه مهارت است:ابراز نظر و بیان احساسات،رفتار سهیم شدن و مشارکت واقعی و عینی صحبت کردن.

7- مهارت های جهت دادن:

در این مهارت مشاور فرایند مشاوره را جهت می دهد وآن را به سمت درمان می کشاند مهارت جهت دادن شامل سه مهارت است:اشاره به توانائی های مددجو، مواجهه و روبرو ساختن مددجو، تعبیر وتفسیر.


 
comment نظرات ()