آمار

مدد کاری اجتماعی-مشاوره خانواده واعتیاد

موضوعات اجتماعی-چالش ها

مصاحبه درمددکاری اجتماعی
نویسنده : محمد مهدی امیری - ساعت ٢:٠٩ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/٢/٦
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

 

 

 

 

 

 

شناخت چیست ؟

شناخت عبارت است از آشنایی با موضوعات مختلف و پی بردن به کنه حقایق از ابعاد مختلف جهت تحلیل و تجزیه مسائل از منظرهای مختلف که در مددکاری اجتماعی بر محورهای عمده زیر قرار می گیرد .

1-    اطلاعات شخصی : شامل تصویر فرد از خود ، مکانیزمهای دفاعی ، عادات ، احساسات ، سئوالات ، مشکلات و ... .

2-    اطلاعات وضعیتی : نظیر وضعیت اشتغال ، درآمد ، امکانات خانواده ، بیمه های اجتماعی ، آموزش ، علایق ، سوابق و ... .

3-    اطلاعات فرهنگی : قبیل بستگی های مذهبی و دینی ، تعلقات فرهنگی ،علایق هنری ، ادبی و ... .

4-  اطلاعات روابط اجتماعی : مانند روابط خانوادگی ، زناشویی ، مشاجرات ، شیوه های رفع مشکل ، مدیریت زندگی ، پرورش فرزند و عموماً کارکردهای مختلف روابط اجتماعی و ... .

شناخت عمدتاً از راههای مشاهده مصاحبه ، مطالعه و مکاشفه یا تجزیه و تحلیل حاصل می گردد .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


تعریف مصاحبه در مددکاری اجتماعی :

مصاحبه ، دانش و هنر برقراری یک رابطه کلامی با در نظر گرفتن عکس العمل های غیر کلامی مددجو بمنظور جستجو و شناخت مسائل و مشکلات ، خواست و تمنیات ، آرزوها و امیال ، نقاط ضعف و توانمندیها و بطور کلی کندوکاو در علل و عوامل آنچه مددجو را در شرایط خاص قرار داده است و تکمیلاً بازشناسی راه حلها و شیوه های تخفیف آلام و رفع مصائب می باشد .

مصاحبه در مددکاری اجتماعی دارای مراحل زیر می باشد :

1-    آغاز یا شروع مصاحبه

2-    جریان مصاحبه

3-    خاتمه مصاحبه

 

 

مرحله اول :آغاز یا شروع مصاحبه :

اهمیت مرحله آغاز مصاحبه به دلیل تاثیر گذاری بر سایر قسمتهای مصاحبه بوده و بنوعی زیر ساخت کار مصاحبه است ، بر همین مبنا مهمترین مسائلی که رعایت آنها ضروری است به شرح زیر می باشد :

1-    ایجاد امنیت روانی و فیزیکی برای مددجو :

تحقق این امر تحت شرایط مناسب صورت می پذیرد اموری مثل بلند شدن از جا توسط مددکار ، تعارف و احوالپرسی، کم کردن فاصله نشستن مددجو با مددکار ، آرایش اطاق ، نبود وسایل مشکوک مثل ضبط صوت در اتاق مصاحبه ، وضعیت سرما ، گرما ، نور و ... از مسائلی است که عدم رعایت آنها باعث می گردد مددجو به امنیت روانی مناسب جهت شروع مصاحبه نرسد .

2-    دادن فرصت تطبیق و تطابق به مددجو :

در پاره ای شرایط مددجو ممکن است به آسانی وارد مصاحبه نشده و اصلاٌ نداند به کی مراجعه نموده است . در این شرایط لازم است مددکار ضمن معرفی خود و بخشی از نقش و وظیفه اش به مددجو فرصت تطبیق و تطابق را داده و مثلاً برای لحظه ای اتاق مصاحبه را ترک نماید تا مددجو بتواند وضعیت عمومی اتاق را دیده و تفکر لازم را بنماید ، همچنین مددکار می تواند با طرح سئوالات واضح بتدریج وارد مصاحبه گردیده و جریان مصاحبه ادامه یابد .

3-    رفع ابهام و کاستن از تردیدهای مددجو :

تحت تاثیر موقعیتهای مختلف ، مددجو تصاویر متفاوتی از مددکار اجتماعی دارد و ممکن است مددکار را با یک ضابط قانونی یا پلیس ، بازپرس و ... یکسان فرض نماید . در صورت وجود چنین حالتی مددکار می تواند با رفع ابهام از تردیدهای موجود مددجو بکاهد و با رفتار صحیح او را به حالت تشخیص برساند .

4-    رعایت شان و منزلت انسانی مددجو :

جهت ایجاد امنیت روانی ، رعایت شرایط مختلف مراجعین ضروری است . لذا احترام به افراد با توجه به سن ، جنس ، تحصیلات ، شغل ، پایگاه اجتماعی و ... در رفتار ، تکلم ، حالت چهره ، سئوال و ... اجتناب ناپذیر
 می باشد .

مرحله دوم : جریان مصاحبه :

طی فرآیند مصاحبه ، مددکار بعنوان فرستنده پیام محتوای پیام که همان جریان مصاحبه است را به مددجو بعنوان گیرنده پیام منتقل می نماید . در این مرحله که محور مصاحبه است عمدتاً موارد زیر را شامل
می شود :

1-  رد و بدل شدن اطلاعات بین مددکار و مددجو طی فرآیند مصاحبه با استفاده از برنامه ریزی ، راهنمایی، فعل و انفعال هدفمند جهت مشکل گشایی .

2-    کشف حقایق و عوامل موثر در مشکل مددجو بوسیله هدایت مصاحبه و تمرکز بر روی مشکل توسط مددکار اجتماعی

3-    تفهیم و تفاهم متقابل از مشکل مددجو :

مددکار و مددجو متقابلاً می بایست مشکل را دقیقاً درک کنند و بدانند که برای چه موضوعی سئوال می کنند و پاسخ می دهند . تفهیم و تفاهم با استفاده از ابزارهای ذیل تحقق می یابد .

-         هنر گوش دادن بمعنای از دل شنیدن ، با مغز تحلیل کردن و منطقی تصمیم گرفتن است .

-    هنر بهره گیری از گوش سوم ، بمعنای کشف نکات حساس صحبتهای مراجع که بصورت کنایه و غیر مستقیم اشاره می نماید به مصداق شعر مثنوی شریف

     دلم را ناله سورنای باید            که از سورنای بوی یار آید

-         هنر بهره گیری از چشم سوم ، بمعنای مشاهده نادیدنی ها و کشف حقایق از طریق سایر برخوردهاست .

    تو مو می بینی و من پیچش مو             تو ابرو ، من اشارتهای ابرو

-         هنر ندیدن و نشنیدن :

در برخی موارد بر خلاف دقت در دیدن و شنیدن حتی با استفاده از عضو سوم ، به لحاظ متداخل نشدن حریم مصاحبه و حاشیه رفتن مصاحبه ، لازم است مددکار ، برخی مطالب و رفتارها را نادیده و نشنیده بداند . برای نمونه اگر مددجویی ضمن مراجعه از فقر و فلاکت شدید اقتصادی شکوه دارد و برای پاک کردن اشکهایش ، دستمال را از جیب بیرون آورده و داخل آن چند قطعه اسکناس مشاهده می شود ، مددکار می بایست ضمن نادیده گرفتن موضوع ، بصورت نامحسوس مصاحبه را ختم نماید .

4-    یافتن راه حلها و طرق مقابله با مشکل توسط مددجو :

در این مرحله در قالب طرح و نقشه کمک می بایست حداکثر مشارکت مددجو در تصمیم گیری ها جلب شود .

مرحله سوم : خاتمه مصاحبه

همانطوریکه شروع مصاحبه ، شرایط خاصی را می طلبد ، ختم آن نیز می بایست تحت شرایط و تکنیک ویژه صورت پذیرد :

1-    کاستن از اوج مصاحبه :

به لحاظ اینکه جریان مصاحبه می بایست بتدریج خاتمه یابد و برای کاستن تدریجی از اوج مصاحبه و پرهیز از قطع یکباره آن ، ضرورت دارد مددکار با مرور قرارها ، وظایف و تکالیف متقابل تعهد شده تعیین وقت مصاحبه بعدی و ... مصاحبه را به اتمام برساند .

2-    ارزیابی مصاحبه :

بعد از اختتام مصاحبه ، مددکار می بایست با توجه به همه جوانب و به دور از هر گونه موضوع ، روند مصاحبه ، محتوا ، اشکالات ، نقاط ضعف و قوت آن را جهت به کارگیری موارد در مصاحبات بعدی ، ارزیابی نماید .

شرایط و رعایتهای لازم در فرآیند مصاحبه :

الف : شرایط زمانی

ب : شرایط مکانی

ج : مشخص و روشن بودن هدف و منظور در مصاحبه

د : رعایت تمرکز در مصاحبه

بدیهی است تحقق شرایط مطلوب ، کیفیت مطلوبتر و دسترسی بیشتر ، شناخت بهتر و نتیجتاً
بهره گیری بهتری را در بر خواهد داشت به همین منظور شرایط مذکور مورد بررسی قرار میگیرد :

الف : شرایط زمانی

1-    انتخاب وقت مصاحبه :

تعیین وقت مصاحبه متناسب با شرایط مددجو ، زمان مناسب از حیث فراغت او جهت جلب مشارکت بیشتر می بایست تنظیم گردد . چنانچه مصاحبه ای در زمان غیر مناسب تعیین شود ، مددجو مشارکت و علاقه و انگیزه لازمه را جهت شرکت در مصاحبه نخواهد داشت .

2-    مدت مصاحبه :

مدت زمان مصاحبه علیرغم نظریات مختلف ، حدود مشخصی ندارد و بسته به شرایط مختلف و هدف مصاحبه متغیر می باشد . از آنجائیکه وضعیت تطبیق در مددجو ، همچنین زمان مورد نیاز جهت کاهش اضطراب و ایجاد امنیت روانی ، به دلیل وجود تفاوتهای فردی متفاوت است همچنین به لحاظ حجم مطالب مصاحبه ، خستگی مددکار و مددجو و ... مدت مصاحبه متغیر است ولی در هر صورت مدت مصاحبه می بایستی از نظر رسیدگی به مشکل و کسب نتیجه مکفی باشد .

3-    فاصله بین مصاحبه ها :

مصاحبه در مددکاری فرآیندی است که خاتمه آن شروع مصاحبه بعدی است ، لذا برای تعیین فاصله بین دو مصاحبه می بایست به گونه ای عمل شود که رعایت اعتدال صورت پذیرد به این معنا که فاصله نه آنچنان زیاد باشد که مطالب فراموش شوند و نه آنچنان کم که خسته کننده و تکراری باشد . بلکه
می باید تحت تاثیر زمان منطقی برای انجام تعهدات و تکالیف متقابل ، مددکار و مددجو ، فاصله گذاری شود .

اما به هر تدبیر مددجو می بایست احساس کند مددکار در کنار و در دسترس اوست .

 

 

ب : شرایط مکانی مصاحبه :

1- مکان مصاحبه باید از نظر مسائل فیزیکی و جوی نظیر گرما ، سرما ، آفتاب و ... مناسب باشد تا تمرکز لازم بوجود آید .

2- مکان مصاحبه از لحاظ امنیت روانی و تامین آن مناسب باشد ، در اتاق مصاحبه مددجو باید طبق ارزشها ، عقاید ، جنس و رعایت مسائل عرفی و اجتماعی در موقعیتی قرار گیرند که آرامش روانی آنها مخدوش نگردد .

ج : مشخص و روشن بودن هدف و منظور در مصاحبه :

لزوم تعیین هدف و منظور مصاحبه کمک می کند که مددکار بداند در طرح سئوالات خود به دنبال یافتن چه پاسخهایی است و مددجو هم خواهد دانست که برای چه از او سئوال می شود بر همین مبناء مدت زمان مصاحبه کمتر و نتیجه بهتر عاید خواهد شد .

د : رعایت تمرکز در مصاحبه :

تمرکز یعنی پیگیری منظم سیستم مصاحبه جهت رسیدن به نتیجه می باشد که در آن موارد زیر اهمیت دارند :

1-    رعایت اصول اخلاقی و عمومی مددکاری جهت افزایش امنیت روانی مصاحبه شونده .

2-    بهره گیری از مشاهده و ارتباطات غیر کلامی جهت کوتاه کردن زمان مصاحبه .

3-    بردباری در مقابل پاسخهای بی ربط و احیاناً توهین آمیز مددجو توسط مددکار .

4-    پایداری در جهت ایجاد اعتماد مددجو .

5-    پرهیز از کاربرد اصطلاحات نامفهوم .

6-     عدم داوری و پیشداوری توسط مددکار .

7-    مراقبت در جابجا نشدن نقش های مددکار و مددجو .

8-    هوشیاری در کنترل دخالت تعلقات و بستگی ها .

9-  رعایت آنچه تمرکز مددکار و مددجو را بر هم بزند مثل رفت و آمدهای متفرقه ، پاسخگویی به تلفن ، یادداشت نکردن مطالب و ... .

10-        ملاحظات و تمرکز بر مشکل اصلی و اولویت دار مددجو .

11-        سایر ... .


منابع و مآخذ مورد استفاده :

1-  خاکساری ، محمد حسن ، مفاهیم مددکاری اجتماعی با تکیه بر مددکاری فردی ، انتشارات سازمان بهزیستی کشور ، تهران ، 1371

2-    جزوات مددکاری اجتماعی دوره کارشناسی دانشکده علوم اجتماعی ، دانشگاه علاقه طباطبائی ( پلی کپی و دست نوشته )


 
comment نظرات ()