آمار

مدد کاری اجتماعی-مشاوره خانواده واعتیاد

موضوعات اجتماعی-چالش ها

سـوء مصرف مواد (Substance Abuse)
نویسنده : محمد مهدی امیری - ساعت ٧:٠۸ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/٤/٦
 

مواد مختلفی می‌توانند باعث تغییر در رفتار یا روان افراد بشوند که خواب‌آورها، توهم‌زاها، محرک‌ها، آرام‌بخش‌ها، مواد مخدر و... هنگامی که مورد سوء مصرف قرار بگیرند، از آن جمله‌‌اند.

روانگردان‌ها:

مواد روانگردان مشخصات ذیل را دارند:

-                               سیستم اعصاب مرکزی را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

-                               باعث به وجود آمدن وابستگی جسمی و جسمی روانی می‌گردند.

-                               با مصرف و  تکرار آن‌ها حالت تحمل به مصرف بوجود آمده و مصرف مواد از نظر مقدار و الگو تغییر می‌یابد.

-                               تأثیرات نامطلوب و زیانبار در سلامت و عملکرد اجتماعی دارند.

-                               و...

می‌توان اعتیاد را به صورت وابستگی جسمی و یا جسمی روانی به ماده‌ای تعریف کرد که این وابستگی با لزوم افزایش میزان مصرف ماده و دفعات مصرف و در بسیاری از موارد علائم محرومیت هنگامی که مصرف قطع می‌شود، مشخص می‌گردد. حالت وسواس و اجبار در مصرف مواد به علت تمایل به تجربه مجدد حالت‌های ناشی از مصرف مواد یا ترس از به وجود آمدن علائم محرومیت وجود دارد.

مشخصه‌های عمومی اعتیاد به مواد مخدر عبارتند از:

-                               هوس و وسوسه مواد

-                               نیاز به افزایش مقدار مصرف (تحمل) برای به دست آوردن تجربه قبلی

-                               علائم محرومیت با ترک ناگهانی مصرف مواد

تحمل به حالتی گفته می‌شود که فرد نیاز دارد مصرف مواد مخدر را زیادتر کرده تا تجربه قبلی‌اش به دست آید. مقادیر کمی که پیش از این تأثیر داشته است، در حال حاضر اثر چندانی ندارد و فرد می‌بایست مقدار مصرف را زیادتر و یا الگوی آن را تغییر دهد و لذا اعتیاد به مواد مخدر به آهستگی ایجاد می‌شود.

وابستگی روانی حالتی است که در فرد تمایل شدید روانی و ذهنی و هوس، جهت مصرف مواد به وجود می‌آید، وقتی وابستگی روانی ایجاد شد، اصطلاحاً مصرف‌کننده به قلاب مواد گیر افتاده و مصرف مواد را بر هر نیاز دیگری در زندگی‌اش ترجیح می‌دهد.

در این حالت، وسواس و اشتغال ذهنی شدیدی نسبت به مواد به وجود آمده و فرد توانایی کنترل بر افکار و احساسات و کنترل بر مقدار مصرف یا دفعات آن را ندارد، خصوصاً زمانی که تلاشی جهت کاهش یا توقف مصرف صورت بگیرد.

وابستگی فیزیکی، زمانی اتفاق می‌افتد که بدن فرد مصرف‌کننده به مواد مخدر کاملاً وابسته می‌شود. این حالت، پس از مصرف طولانی مدت مواد به وجود می‌آید و زمانی است که بدون مصرف مواد، فرد قادر به انجام عملکرد طبیعی خود نمی‌باشد.

همچنین علائم محرومیت با قطع ناگهانی مصرف مواد رخ می‌دهد و فرد حالت‌های ناخوشایند و متغیر متوسط تا شدیدی را تجربه می‌کند. به لحاظ وجود تفاوت‌های فردی، وضعیت فیزیکی، نوع ماده مخدر مصرفی، زمان مصرف، مقدار و الگوی مصرف و... شدت علائم محرومیت در افراد متفاوت است.

بر همین  اساس، با ارائه طبقه‌بندی گونه‌های مواد مخدر و اثرات و خصوصیات هر گروه، تلاش می‌شود شناختی مفید و مؤثر ارائه گردد تا ضمن شناسایی خصوصیات مصرف‌کنندگان هر گروه، ارائه راهکارهای درمانی و طرح درمان مناسب و منحصر به فرد مصرف‌کننده امکان‌پذیر گردد.

طبقه‌بندی گونه‌های مواد مخدر:

الف ـ مخدرها (Narcotics)

مخدرها عموماً شامل تریاک، مرفین، کدئین و هروئین می‌باشد.

ô تریاک (Opium)

تریاک از گیاه خشخاش به دست می‌آید و ماده‌ی اولیه ساخت هروئین، کدئین و مرفین نیز به حساب می‌آید. این ماده معمولاً به رنگ قهوه‌ای سیر و دارای قوامی خمیری است که بوی آن شبیه آمونیاک یا ادرار مانده است و به هنگام سوختن بوی چسب دوقلو می‌دهد.

پس از مصرف تدخینی تریاک با وافور، ماده‌ای به رنگ قهوه‌ای سوخته و براق شبیه سوخته‌های چوب به دست می‌آید که سوخته نام دارد و گاهی آن را در آب حل کرده به صورت شربت بنفش رنگی مصرف می‌کنند که از این روش افراد با تمکن مالی نامناسب بیشتر استفاده می‌کنند.

گاهی سوخته تریاک را در آب حل کرده و بر روی چراغ خوراک‌پزی می‌جوشانند و آب به دست آمده را با چند بار عبور از صافی و حرارت محلول تا تبخیر آن و به دست آمدن مادة خمیری، سفت و غلیظ به رنگ‌ قهوه‌ای روشن ادامه داده که ماده جدید را شیره می‌نامند.

معمولاً تریاک و مشتقات آن را به وسیله تدخین یا کشیدن با ابزارهای مختلف، خوردن و یا تزریق، مورد سوء مصرف قرار می‌دهند که شدت وابستگی فیزیکی و روانی آن شدید می‌باشد.

ô مرفین (Morphine)

از مشتقات تریاک است که به صورت خوراکی و تزریقی استعمال می‌شود و وابستگی روانی و فیزیکی شدیدی را در پی دارد.

ô کدئین (Codein)

این ماده نیز بصورت خوراکی و تزریقی استعمال می‌شود که وابستگی فیزیکی و روانی آن متوسط است.

ô هروئین

یکی از مشتقات نیمه‌مصنوعی مرفین است. هروئین پودر سفید رنگ و بسیار نرمی است که اشکال بسیار ناخالص آن قهوه‌ای رنگ می‌باشد. هروئین را در تکه‌های پلاستیک به شکل مخروط بسته‌بندی کرده و سر آن را با آتش می‌بندند و به اصطلاح آب‌بندی می‌کنند تا آب به داخل آن نفوذ نکند. وزن بسته‌های هروئین 5 سانتی‌گرمی، رُبعی (یک چهارم گرم)، 5/2 و 5 گرمی است.

هروئین موجود در بازار معمولاً 5 تا 10 درصد هروئین خالص دارد و بقیه شیرخشک، پودر بیکربنات، پودر گلوکز و... می‌باشد.

هروئین به روش‌های تدخین، انفیه و مصرف دماغی یا مشامی یا استنشاقی و تزریق می‌باشد که وابستگی روانی و فیزیکی شدیدی را به دنبال دارد.

مخدرها، عموماً شامل داروهایی هستند که به عنوان مسکن توسط پزشکان تجویز می‌گردند و از پتانسیل بالایی جهت سوء مصرف برخوردارند، پس از مصرف حالت رخوت و سستی و Rush فوری ایجاد کرده و عوارض نامطبوع اولیه نظیر استفراغ، بی‌قراری و... از عمده نشانه‌های آن می‌باشد.

اثرات احتمالی مخدرها عمدتاً سرخوشی (Euphoria)، خواب‌آلودگی و مشکلات تنفسی، تنگ شدن مردمک چشم (ته‌سنجاقی) و... می‌باشد.

در صورت مصرف بیش از حد مخدرها (Overdose)، تنفس سطحی و آهسته گردیده، پوست سرد و مرطوب می‌شود و تشنج، کما و مرگ احتمالی را در پی دارد.

با قطع یکباره مصرف و شروع علائم محرومیت، موارد زیر قابل مشاهده است:

آبریزش چشم‌ها و بینی، خمیازه‌های شدید، انقباض عضلات، بی‌اشتهایی، بی‌قراری و استفراغ، لرز، اضطراب، رعشه، تعریق و....


 
ادامه مطلب...
comment نظرات ()